Tác giả
Nhóm Tranh Đấu rất hân hạnh được giới thiệu đến bạn đọc bản dịch tiếng Việt đầu tiên của tác phẩm “Phê phán Lý thuyết Chủ nghĩa Tư bản Nhà nước” (Against the Theory of State Capitalism) của Ted Grant. Việc dịch tài liệu này xuất phát từ nhu cầu cấp thiết khi trong phong trào cánh tả còn có nhiều nhận thức sai lệch về bản chất của Liên Xô, vốn là một chủ đề mang tính lý luận quan trọng, từ đó dẫn đến những quyết định sai lầm trong tổ chức và hành động chính trị.
Bản dịch này làm rõ cuộc tranh luận mang tính nguyên tắc giữa chủ nghĩa Marx và xu hướng của Tony Cliff. Bằng việc đưa ra thuyết “Chủ nghĩa Tư bản Nhà nước” để “gọi tên” Liên Xô, Tony Cliff và những người ủng hộ ông này đã rơi vào một sai lầm hệ thống về mặt phương pháp luận duy vật biện chứng. Việc đồng nhất một nhà nước công nhân bị quan liêu hóa với chủ nghĩa tư bản không chỉ làm mờ đi ranh giới giữa hai hình thái kinh tế – xã hội đối lập, mà còn dẫn đến những hệ quả chính trị nguy hiểm trong thực tiễn ngày nay.
Việc vạch trần và đấu tranh với những lỗ hổng lý luận này là điều cốt lõi để bảo vệ tính khoa học và nhất quán của chủ nghĩa Marx. Sai lầm lớn nhất của Cliff không chỉ nằm ở mặt thuật ngữ, mà sâu xa hơn là sự thất bại trong việc nắm bắt phương pháp luận duy vật biện chứng. Thay vì phân tích các quan hệ sản xuất và quy luật vận động của kinh tế một cách khách quan, Cliff đã để cho cảm xúc chính trị nhất thời lấn át tư duy logic. Cliff dường như chỉ bị thôi thúc bởi ý muốn chống lại bóng ma của chủ nghĩa Stalin bằng mọi giá, mà bỏ quên mất rằng mục tiêu giành quyền lực cho giai cấp công nhân đòi hỏi một phân tích khoa học và những kết luận trung thực nhất.
Chính sự hẹp hòi trong mục đích ấy đã dẫn Cliff đến việc gượng ép thực tế vào những định nghĩa sai lệch, đánh đồng một nền kinh tế kế hoạch hóa với chủ nghĩa tư bản – một sự nhầm lẫn tai hại về mặt bản chất giai cấp của nhà nước. Những luận điểm sai lầm ấy đã bị bác bỏ trong bài viết này bằng cách chỉ ra rằng: Nếu coi Liên Xô là “tư bản nhà nước” như cách của Cliff, chúng ta sẽ rơi vào ngõ cụt về mặt chiến lược và tước bỏ vũ khí lý luận của giai cấp vô sản. Với đầu óc hẹp hòi và phương pháp luận phi biện chứng, Cliff đã không thể hiểu được khái niệm “Nhà nước công nhân bị thoái hóa” mà Trotsky đã xây dựng trong suốt các tác phẩm của ông từ khi nhận thấy sự suy thoái trong nội bộ đảng Bolshevik. Trong khi đó,Ted Grant đã chứng minh được rằng, dù bị bóp nghẹt bởi bộ máy quan liêu, nền tảng sở hữu nhà nước vẫn là thành quả cách mạng cần được bảo vệ trước sự phản cách mạng của giai cấp tư sản. Từ cuộc tranh luận lịch sử giữa Ted Grant và Tony Cliff, chúng ta rút ra một bài học xương máu về tầm quan trọng của việc làm chủ vũ khí lý luận.
Con đường cách mạng không thể xây dựng trên nền cát của cảm xúc nhất thời hay những khẩu hiệu trống rỗng. Để không lặp lại những sai lầm của thế hệ đi trước, ta cần phải nắm vững những lý thuyết cơ bản và cốt lõi của chủ nghĩa Marx.
Lý thuyết cách mạng không phải là những bộ “kinh tụng” để thờ phụng, mà là một khoa học đòi hỏi sự rèn luyện khắt khe. Người cách mạng chân chính phải cảnh giác với xu hướng sa vào hình thức, chỉ hăng hái ở vẻ bề ngoài nhưng lại rỗng tuếch về bản chất. Hiểu và vận dụng phương pháp Marxist không có con đường tắt; đó là quá trình rèn luyện gian khổ thông qua thực tiễn và không ngừng trau dồi tư duy duy vật biện chứng. Chỉ khi làm chủ được phương pháp luận này, ta mới có khả năng nhìn thấu những biến động phức tạp của thời đại, thay vì bị cuốn đi bởi những hiện tượng bề mặt.
Mặc dù hiện nay, nhà nước Liên Xô không còn tồn tại và cục diện thế giới đã có những biến động thêm sâu sắc, giá trị của cuộc tranh luận này không hề suy giảm, mà càng khẳng định tầm quan trọng của việc học tập và áp dụng chính xác phương pháp luận Marxist khoa học. Nhìn lại lịch sử, những tư tưởng sai lệch như “Chủ nghĩa Tư bản Nhà nước” của Cliff không chỉ dừng lại ở một cuộc tranh luận học thuật thuần túy. Chính những lỗ hổng lý luận này, cùng với sự thiếu nhất quán về mặt phương pháp luận, đã trở thành một trong những tác nhân cốt lõi góp phần dẫn đến sự chia rẽ, khủng hoảng và thất bại liên tiếp của Quốc tế thứ tư trong việc xây dựng một tổ chức có khả năng lãnh đạo giai cấp công nhân thế giới tiến đến thắng lợi. Khi một tổ chức quốc tế để cho những định nghĩa gượng ép, cảm tính dẫn dắt, sự tan rã về mặt chiến lược và tổ chức là điều tất yếu xảy ra.
Đáng chú ý, bản thân Tony Cliff và những người ủng hộ xu hướng này không đưa ra được một sự phản biện hay hồi đáp nào thực sự có sức nặng về mặt lý luận trước những lập luận phản đối lý thuyết “Tư bản Nhà nước”. Sự im lặng kéo dài đó không phải là sự phớt lờ vô can, mà là biểu hiện của một sự bế tắc toàn diện. Khi thực tế lịch sử diễn ra không giống với những gì họ gượng ép vào định nghĩa, những người xa rời chủ nghĩa duy vật biện chứng chỉ có thể lựa chọn cách né tránh việc đối diện với sự thật khách quan. Sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991 không chứng minh cho tính đúng đắn của Cliff; ngược lại, nó là minh chứng cho thấy nếu giai cấp công nhân không giữ được quyền quản lý thực tế đối với nền kinh tế kế hoạch và để bộ máy quan liêu thao túng, thì sự khủng hoảng và nguy cơ quay trở lại của chủ nghĩa tư bản là điều tất yếu.
Chính vì vậy, việc học tập và hiểu sâu sắc phương pháp Marxist ngày nay không phải là công việc “khai quật” những tác phẩm cũ kỹ, mà là đòi hỏi sống còn đểtránh lặp lại những vết xe đổ trong quá khứ cũng như sáng các giải pháp đúng đắn mới phù hợp với tình hình thực tế. Cục diện thế giới thế kỷ XXI có thể mang những hình thái mới, nhưng bản chất của các quan hệ sản xuất và mâu thuẫn giai cấp vẫn chưa thể thoát khỏi vũng lầy tư bản. Nếu không nắm vững phương pháp duy vật biện chứng, người cách mạng sẽ dễ dàng bị che mắt bởi các hiện tượng bề mặt, dẫn đến những định danh sai lệch về bản chất kinh tế – xã hội.
Mục đích của bản dịch này nhằm giúp người đọc tiếp cận trực tiếp với cuộc tranh luận bảo vệ lý luận Marxist đúng đắn. Chúng tôi hy vọng bạn đọc tìm thấy một tài liệu tham khảo giá trị, là công cụ rèn luyện tư duy duy vật biện chứng cho những ai đang tìm kiếm con đường giải phóng xã hội áp bức. Vượt qua một bài viết về lý thuyết, đây là lời kêu gọi thế hệ tiền phong mới tinh thần học tập cách mạng, biến những hiểu biết khoa học thành hành động thực tiễn. Chỉ khi ta làm chủ được phương pháp luận Marxist, sự nghiệp tiếp nối và phát triển các thế hệ cách mạng vô sản đi trước cùng mục tiêu giải phóng giai cấp mới có thể thành công.
