Tác giả
Lời người dịch:
Ban biên tập Tranh Đấu xin giới thiệu với bạn đọc một bài viết rất hay từ trang marxist.com về sự kiện chiến tranh giữa Mỹ-Israel và Iran. Đây là một sự kiện quan trọng đánh dấu một khủng hoảng nữa của chủ nghĩa tư bản toàn cầu, và ngay lập tức nó đã có ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và xã hội ở Iran và toàn khu vực Trung Đông, cũng như kinh tế toàn thế giới và ở Việt Nam. Những hàng dài chờ đổ xăng, sự vắng vẻ và đình trệ kinh tế đến từ giá năng lượng tăng cao, tất cả mới chỉ là khởi đầu và ví dụ cho những ảnh hưởng từ các cú sốc kinh tế – chính trị đến từ mâu thuẫn ngày càng gay gắt của chủ nghĩa tư bản toàn cầu. Một sự kiện lớn như vậy đòi hỏi những lời giải thích xác đáng và thuyết phục, cùng đường lối đúng đắn từ những người cộng sản, để từ đó nâng cao nhận thức của quần chúng. Bởi thế, chúng tôi đã dịch ra tiếng Việt bài viết từ tác giả Alan Woods nhằm giáo dục bạn đọc về quan điểm của những người Cộng Sản trong cuộc chiến tranh này.
Các nguồn ảnh đến từ ảnh được dùng ở bài gốc trên marxist.com
Alan Woods, 28 tháng 2 năm 2026
Sáng thứ Bảy, ngày 28 tháng 2, Tehran bị rung chuyển bởi hàng loạt tiếng nổ dữ dội khi tên lửa của Mỹ và Israel giáng xuống thủ đô của Iran. Những cột khói dày đặc bốc lên từ thủ đô Tehran, Qom và nhiều thành phố khác, báo hiệu chiến tranh đã chính thức bắt đầu.
Chỉ trong chớp mắt, vở kịch kéo dài của những cuộc đàm phán vô nghĩa bỗng bị thực tế phũ phàng cắt ngang.
Trong nhiều tháng liền, màn kịch phi lý ấy được phô bày trước mắt dư luận toàn cầu, nhằm tạo ra ảo tưởng rằng một thỏa thuận về hòa bình và sự hợp tác sẽ sớm đạt được.
Nhận thức rõ ý định của Washington và khả năng rằng một cuộc tấn công quân sự từ Mỹ đang đến rất gần, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi – đại diện cho quốc gia đang đóng vai trò trung gian cho các đàm phán hòa bình – đã vội vã bay tới Washington trong nỗ lực khẩn cấp nhằm phô bày tiến trình thương lượng theo hướng tích cực nhất có thể. Trong một động thái hiếm thấy, ông thậm chí còn xuất hiện trên kênh truyền hình CBS, công khai nhiều chi tiết quan trọng về thỏa thuận đang được hình thành và khẳng định rằng một hiệp định hòa bình đã ở rất gần.
Thế nhưng Albusaidi chỉ được sắp xếp gặp Phó Tổng thống JD Vance. Tại đó, ông nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán đang đứng trước một bước đột phá lớn. Theo ông, thỏa thuận được đề xuất sẽ vượt xa thỏa thuận hạt nhân năm 2015 – thỏa thuận mà nước Mỹ dưới thời Donald Trump đã rút khỏi vào năm 2018.
Theo Albusaidi, Iran được cho là đã chấp nhận nhiều điều kiện quan trọng: loại bỏ kho dự trữ uranium độ giàu cao[1], chuyển đổi lượng dự trữ hiện có thành uranium với độ giàu ở mức thấp hơn ngay trong nước, và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) giám sát toàn diện. Ông cũng nói thêm rằng các thanh tra Mỹ có thể được phép hoạt động tại Iran cùng với IAEA. Theo các điều khoản được đề xuất, Iran sẽ chỉ làm giàu uranium ở mức cần thiết cho mục đích năng lượng hạt nhân dân sự.
[1] Chú thích
Uranium được làm giàu là một loại Uranium mà theo đó tỉ lệ hợp phần Uranium235 được tăng lên qua quá trình tách đồng vị. Uranium 235 là thành phần quan trọng trong xây dựng các nhà máy điện hạt nhân và chế tạo vũ khí hạt nhân vì chỉ có uranium 235 có thể hỗ trợ phản ứng dây chuyền phân hạch. Trạng thái tự nhiên của Uranium trong tự nhiên khi khai thác từ lòng đất là Uranium 238.
Đó là một gói đề xuất hết sức hợp lý – và lẽ ra phía Mỹ hoàn toàn có thể chấp nhận, nếu họ thực sự quan tâm đến hòa bình.
Nhưng câu trả lời dành cho những đề xuất nghe có vẻ hợp lý ấy lại là một cơn mưa bom và tên lửa.
Dmitry Medvedev, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, đã lên tiếng chỉ trích Donald Trump về cuộc tấn công nhằm vào Iran, đồng thời đặt câu hỏi về khả năng trụ vững của các bên trong cuộc đối đầu. Ông nhấn mạnh rằng lịch sử của Hoa Kỳ mới chỉ khoảng 250 năm, trong khi nền văn minh Ba Tư đã tồn tại tới 2.500 năm.
Medvedev đã phát biểu: “‘Sứ giả hòa bình” lại một lần nữa lộ rõ bộ mặt. Mọi cuộc đàm phán với Iran chỉ là một chiến dịch che đậy. Không còn nghi ngờ gì về điều đó. Thực tế, chẳng ai thực sự muốn tiến hành đàm phán nghiêm túc.”
Một kênh Telegram của Iran cũng bình luận: “Một lần nữa Mỹ tiến hành tấn công trong khi Iran đang theo đuổi con đường ngoại giao. Và một lần nữa, ngoại giao tỏ ra vô hiệu trước một ‘nhà nước khủng bố’ như Mỹ.”
Một màn kịch lặp lại
Đây không phải lần đầu tiên dư luận chứng kiến một vở kịch chính trị như vậy. Chính kịch bản ngoại giao tương tự đã diễn ra vào mùa hè năm ngoái.
Kịch bản không thay đổi. Các “diễn viên” hầu như vẫn vậy. Và cái kết, ngay từ đầu, cũng đã có thể dự đoán.
Người đứng đầu Nhà Trắng hiện cho rằng các cuộc đàm phán thất bại vì phía Iran không sẵn sàng thương lượng “một cách thiện chí”.
Song đó là một cáo buộc sai sự thật. Nếu có bên nào đàm phán thiếu thiện chí, thì không phải Iran, mà chính là Mỹ – nước đã cố tình sử dụng bình phong của các cuộc đàm phán giả tạo nhằm che giấu dã tâm tấn công Iran và lật đổ chính phủ nước này.
Tuy nhiên, lần này xuất hiện một số khác biệt quan trọng trong trò chơi đuổi bắt ngoại giao này.
Vào mùa hè năm ngoái, Iran đã bị bất ngờ trước một cuộc tấn công mang đầy tính lật lọng, được phát động đột ngột và không hề có cảnh báo trước, đúng vào thời điểm các cuộc đàm phán đang diễn ra và được cho là đạt tiến triển tích cực.
Nhưng lần này, tình hình đã khác hẳn. Phía Iran không còn tin tưởng rằng người Mỹ sẽ đàm phán một cách thiện chí.
Đặc biệt, họ không tin tưởng Donald J. Trump, và đã cảnh báo trước rằng Iran sẽ không để bị đánh bất ngờ, đồng thời sẽ đáp trả bất kỳ cuộc tấn công nào bằng một phản ứng mạnh mẽ.
Ở đây xuất hiện một khác biệt quan trọng thứ hai.
Bất chấp những tuyên bố hiếu chiến, Trump vẫn luôn thiên về việc đạt được một thỏa thuận (ít tốn kém) hơn là tiến hành chiến tranh (vốn rất tốn kém theo nhiều phương diện).
Sau khoảng một tuần giao tranh vào tháng Sáu năm ngoái, khi Mỹ và Israel nhận ra rằng họ không đạt được mục tiêu cốt lõi là lật đổ chính quyền Iran, họ đã đánh giá lại tương quan lực lượng và đi đến kết luận rằng không thể kéo dài cuộc chiến lâu hơn nữa.
Mặc dù phải hứng chịu các đợt bom kích dữ dội trong giai đoạn đầu, Iran vẫn trụ vững và chuyển sang phản công, họ phóng hàng loạt tên lửa vào Israel. Một số tên lửa đã xuyên thủng hệ thống phòng thủ “Vòm Sắt” (Iron Dome) – vốn được quảng bá là gần như bất khả xâm phạm.
Trong khi Iran sở hữu kho dự trữ tên lửa lớn được tích lũy trong thời gian dài, thì nguồn cung tên lửa phòng không, đặc biệt là của Mỹ và Israel, lại không đủ để duy trì một cuộc chiến kéo dài.
Do đó, Donald Trump đã quyết định chấm dứt các hành động thù địch khi nhận thấy việc tiếp tục chiến sự có thể trở nên nguy hiểm. Ông vì thế đã ra lệnh ngừng bắn, khép lại cuộc xung đột mà sau này được gọi là “Cuộc chiến Mười Hai Ngày.”
Tình hình hiện nay đã thay đổi như thế nào?
Đúng là Hoa Kỳ đã tập trung một lực lượng quân sự hùng hậu tại khu vực, với sự hậu thuẫn của Hải quân Mỹ đầy uy lực.
Tuy nhiên, sức mạnh bề ngoài này lại che giấu một điểm yếu căn bản, vốn không phải điều mới mẻ và có thể gây ra những rủi ro rất nghiêm trọng cho toàn bộ chiến dịch.
Gần đây, tổng thống Mỹ đã triệu tập một cuộc họp với các đại diện cấp cao của Lực lượng vũ trang Mỹ và CIA, yêu cầu họ đánh giá khả năng tiến hành một cuộc tấn công thành công vào Iran cũng như những rủi ro có thể phát sinh.
Cuộc họp được tiến hành trong bí mật, nhưng theo một số thông tin bị lộ với báo chí, ông không hài lòng với những câu trả lời nhận được. Không một chỉ huy quân sự nào có mặt tại cuộc họp có thể bảo đảm chiến thắng. Họ cũng không thể cam đoan rằng cuộc chiến này có thể kết thúc nhanh chóng và dễ dàng như cuộc xung đột năm ngoái.
Các tướng lĩnh còn cảnh báo rằng lực lượng Mỹ hoàn toàn có thể phải hứng chịu tổn thất, thậm chí những tổn thất rất nghiêm trọng, trong một cuộc xung đột như vậy. Đối với một chính trị gia luôn ám ảnh với các cuộc thăm dò dư luận, đây rõ ràng không phải điều Trump muốn nghe. Báo chí cho biết tổng thống rời khỏi cuộc họp trong trạng thái tức giận và thất vọng.
Những thông tin như vậy lẽ ra phải khiến Donald Trump suy nghĩ thận trọng hơn. Nhưng Trump lại không phải là người thường suy nghĩ sâu xa. Ngược lại, ông ta thường được xem là người hành động bốc đồng và theo bản năng, dễ bị ảnh hưởng bởi ý kiến của người cuối cùng mà ông vừa trò chuyện, kể cả về những vấn đề mà ông vốn có quan điểm rất mạnh mẽ. Điều đó đặc biệt đúng đối với Iran, một quốc gia mà Trump khó có thể che giấu sự ác cảm sâu sắc và dai dẳng.
Trong một tuyên bố gây chú ý được đưa ra vào thời điểm Mỹ tiến hành cuộc tấn công Iran sáng nay, Trump đã đưa ra một danh sách dài gồm những tội ác mà ông cho rằng Iran đã gây ra đối với thường dân Mỹ trong suốt nhiều thập niên.
Ông mở đầu bằng việc nhắc lại “vụ bạo lực chiếm giữ Đại sứ quán Mỹ tại Tehran và bắt giữ hàng chục con tin Mỹ trong 444 ngày” – sự kiện xảy ra ngày 4/11/1979, khi các sinh viên Iran theo đường lối cực đoan tấn công đại sứ quán Mỹ.
Cũng phải đề cập thêm rằng, đó là một sự kiện xảy ra gần nửa thế kỷ trước. Thế nhưng người đứng đầu Nhà Trắng lại nhắc đến điều ấy như thể mới xảy ra ngày hôm qua. Rõ ràng, sự kiện này vẫn ám ảnh ông như cái gai trong mắt.
Và khi kết thúc danh sách của mình, ông ta còn tuyên bố: “Chính Hamas – lực lượng ủy nhiệm của Iran – đã tiến hành cuộc tấn công khủng khiếp ngày 7/10 nhằm vào Israel.”
Tuy nhiên, ông cố tình bỏ qua việc CIA từng công bố một báo cáo khẳng định rằng cuộc tấn công này không liên quan đến Iran, nước này không hề biết trước và cũng không tham gia.
Nhưng sự thật hiếm khi làm cản trở một câu chuyện hấp dẫn. Trong tâm trí đầy kích động của tổng thống Mỹ, Iran đã trở thành hiện thân của cái Ác trên Trái đất – một chế độ khủng bố bị cáo buộc gây ra vô số tội ác, là nguồn gốc của mọi rối loạn và xung đột ở Trung Đông, là mối đe dọa đối với an ninh, thậm chí sự tồn vong của chính Hoa Kỳ.
Đó là một kịch bản rất “ấn tượng”, có lẽ rất phù hợp với những bộ phim truyền hình kịch tính mà người đứng đầu Nhà Trắng vốn đặc biệt ưa thích.
Tuy nhiên, trên thực tế – giống như nhiều vở kịch kiểu này – mối liên hệ của nó với sự thật là vô cùng mong manh, và không ít lần đã đảo ngược hoàn toàn sự thật.
Nếu phải chỉ ra chế độ chịu trách nhiệm nhiều nhất cho các cuộc chiến tranh, bất ổn, chết chóc và tàn phá trên quy mô toàn cầu trong nhiều thập niên qua, thì mũi nhọn chỉ trích không nên hướng vào Iran, mà phải hướng vào Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.
Điều đó không có nghĩa là bỏ qua những tội ác của chế độ Hồi giáo tại Tehran. Nhưng nếu so sánh, những tội ác ấy trở nên nhỏ bé trước bản ghi chép đầy tai tiếng về khủng bố quy mô lớn, các cuộc chiến tranh xâm lược, tàn sát và phá hủy do chủ nghĩa đế quốc Mỹ gây ra.
Và nếu tìm tác nhân chính gây ra phần lớn các cuộc xung đột, chiến tranh và hoạt động khủng bố ở Trung Đông, thì cái tên được nhắc đến chắc chắn là đồng minh và lực lượng ủy nhiệm chủ chốt của Mỹ trong khu vực – Israel.
Trong nhiều năm, Washington đã trao cho chính quyền Israel gần như toàn quyền hành động để theo đuổi các chính sách hiếu chiến và bành trướng tại Trung Đông.
Mỹ đã trang bị vũ khí đến tận răng và trợ cấp kinh tế cho Israel, cho phép nước này theo đuổi tham vọng chiến lược của mình mà hầu như không gặp trở ngại.
Nếu tạm gác sang một bên cuộc chiến mang tính diệt chủng mà Israel đang tiến hành ở Gaza cũng như sự đàn áp khắc nghiệt đối với người Palestine tại Bờ Tây, thì Israel trong nhiều năm qua vẫn liên tục tiến hành các hành động tấn công không khiêu khích nhằm vào các quốc gia láng giềng như Liban, Syria, Yemen, Iraq – và Iran. Rõ ràng, cuộc chiến áp đặt lên Iran bởi Mỹ và đối tác Israel này thực chất là sự tiếp nối trực tiếp các chính sách hiếu chiến của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người đang có nỗ lực tuyệt vọng nhằm duy trì quyền lực trước sự bất mãn ngày càng gia tăng trong xã hội Israel.
Gần như không có nghi ngờ gì rằng sức ép từ Netanyahu đã thúc đẩy Trump tuyên bố chiến tranh với Iran – trong khi trên thực tế, bất chấp mọi lời lẽ hiếu chiến, Iran hoàn toàn không phải là mối đe dọa đối với Hoa Kỳ.
Trên thực tế, ở thời điểm hiện tại Iran cũng không tạo ra mối đe dọa trực tiếp đối với Israel hay bất kỳ quốc gia nào khác ở Trung Đông. Trái với hình ảnh một “chế độ khủng bố” hiếu chiến, Tehran đã nhiều lần tìm cách tránh chiến tranh và tìm kiếm hòa bình với Mỹ.
Vì vậy, nguồn gốc của cuộc chiến hiện nay không nằm ở Tehran, mà phải được tìm thấy tại Washington và Jerusalem.
Mục tiêu chiến tranh của Mỹ là gì?
Trong bất kỳ cuộc chiến nào, các bên tham chiến đều phải cân nhắc hai vấn đề cơ bản: mục tiêu của họ là gì và kết quả cuối cùng mà họ kỳ vọng đạt được là gì.
Việc thiếu vắng những mục tiêu rõ ràng như vậy gần như chắc chắn sẽ dẫn đến những rắc rối, mâu thuẫn chồng chéo, và cuối cùng là thất bại.
Thế nhưng Donald Trump dường như đã bước vào cuộc chiến này như một kẻ nát rượu loạng choạng trên đường, không có định hướng rõ ràng về nơi mình đang đi tới.
Cách hành xử của ông dường như là liên tục hành động theo cảm hứng nhất thời. Nhưng một cách tiếp cận như vậy hoàn toàn không thể chấp nhận được trong chiến tranh.
Ông dường như cho rằng việc sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo có thể nhanh chóng mang lại kết quả mong muốn. Vì những lý do sẽ được phân tích sau, ông đặc biệt muốn tránh kéo dài chiến sự bằng mọi giá.
Nhưng mục tiêu trọng tâm của cuộc chiến là gì? Điều này chưa bao giờ được làm rõ. Thậm chí, ở những thời điểm khác nhau, người ta lại đưa ra những mục tiêu khác nhau.
Trong thời gian diễn ra các cuộc biểu tình quy mô lớn gần đây chống lại chính quyền, ông từng đe dọa sẽ can thiệp quân sự nếu chính quyền Iran tiến hành trấn áp người biểu tình.
Như đã dự đoán, việc trấn áp đã xảy ra và một số người biểu tình đã thiệt mạng. Những con số do Donald Trump đưa ra rõ ràng đã bị phóng đại, bởi ngay cả ông hay bất kỳ ai khác cũng không thể xác định chính xác con số thực tế.
Dù sao đi nữa, điều này hiện không còn nhiều liên quan, bởi không có hành động quân sự nào được thực hiện trong hoặc ngay sau các cuộc biểu tình. Đến nay, toàn bộ vấn đề này hầu như đã bị bỏ qua và ít khi được nhắc lại.
Rõ ràng, số phận của những người biểu tình không phải là ưu tiên hàng đầu trong danh sách của tổng thống Mỹ. Thậm chí hiện nay ông còn khuyên họ không nên xuống đường mà hãy ở yên trong nhà, bởi nếu không họ có thể bị giết – không phải bởi chính quyền, mà bởi bom Mỹ, món quà dân chủ được ném xuống để “giúp đỡ” họ.
Một mục tiêu khác từng được nêu ra là loại bỏ kho tên lửa tầm xa của Iran đã được tích lũy đáng kể trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, Iran không thể chấp nhận yêu cầu này trong bất kỳ cuộc đàm phán nào, bởi điều đó chẳng khác nào yêu cầu họ giải trừ quân sự trước sự đe dọa từ Israel – nói cách khác là yêu cầu họ tự sát.
Vì Iran không bao giờ có thể đồng ý, trong khi Mỹ và Israel cũng không thể phá hủy hoàn toàn kho tên lửa này bằng sức mạnh quân sự, nên mục tiêu đó khó có thể được xem là thực tế.
Tương tự là yêu cầu Iran chấm dứt hỗ trợ các đồng minh trong khu vực, như Hamas ở Gaza, Hezbollah tại Liban hay phong trào Houthi ở Yemen.
Điều này thực chất là yêu cầu Iran từ bỏ các đồng minh của mình ở Trung Đông, ngay trong thời điểm mà sự hỗ trợ của các lực lượng này đóng vai trò quan trọng đối với họ. Vì vậy, yêu cầu này cũng không thể chấp nhận.
Yêu cầu Iran từ bỏ toàn bộ chương trình hạt nhân của mình cũng bị bác bỏ theo cách tương tự.
Trên thực tế, không một quốc gia có chủ quyền nào có thể chấp nhận yêu cầu như vậy, bởi nó đồng nghĩa với việc phủ nhận những quyền cơ bản nhất của một quốc gia độc lập.
Cuối cùng, vì thế, chỉ còn lại một mục tiêu rõ ràng duy nhất – và hiện nay chính tổng thống Mỹ cũng đã công khai thừa nhận:
Mục tiêu chủ yếu – thực chất là mục tiêu duy nhất – của Mỹ trong cuộc chiến này là thay đổi chế độ tại Iran.
Việc lật đổ chính quyền thực ra đã là ý định ngay từ đầu. Đây từ lâu là mục tiêu của Israel, đồng thời cũng là mục tiêu của giới thiết chế quyền lực của chủ nghĩa đế quốc Mỹ.
Cuộc tấn công ban đầu của Israel nhằm vào Iran trong “Cuộc chiến Mười Hai Ngày” thực chất là một đòn tấn công “dập đầu” nhằm phá hủy bộ máy lãnh đạo tại Tehran.
Họ đã giết hại được một số quan chức quân sự cấp cao của Iran, nhưng mục tiêu “đánh rắn dập đầu” cả chế độ thì hoàn toàn thất bại [2].
Chính quyền Iran vẫn trụ vững và đáp trả bằng một chiến dịch tên lửa, đặt Israel vào một tình thế cực kỳ nguy hiểm. Chính vì lý do đó – và không phải lý do nào khác – Trump đã quyết định chấm dứt chiến sự vào thời điểm đó.
Hiện nay, có vẻ như lịch sử đang lặp lại.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã hoàn toàn khác, và kết cục của lần này rất có thể cũng sẽ khác.
Nhắm vào lãnh đạo Iran
Các hình ảnh vệ tinh dường như cho thấy khu phức hợp nơi ở của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei đã gần như bị phá hủy hoàn toàn, mặc dù tại thời điểm viết bài vẫn chưa có thông tin xác nhận liệu ông có mặt tại khu vực này hay không [2]. Rõ ràng, Mỹ và Israel đã nhắm mục tiêu vào các lãnh đạo chủ chốt của chính quyền Iran.
Trong khi đó, các nguồn tin chính thức từ Israel cho biết Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Tướng Mohammad Pakpour, có thể đã thiệt mạng trong các cuộc không kích vào Iran sáng nay, cùng với Giám đốc tình báo và Bộ trưởng Quốc phòng Iran.
Tuy nhiên, hiện tại chưa có thông tin nào được xác nhận độc lập.
Trong khi đó, các báo cáo về thương vong dân sự tại Iran đang gia tăng.
Một cuộc tấn công bằng tên lửa của Israel được cho là đã đánh trúng một trường tiểu học dành cho nữ sinh tại thành phố Minab, thuộc tỉnh Hormozgan ở miền nam Iran, khiến hơn 80 học sinh thiệt mạng. Khi số thương vong tăng lên, sự phẫn nộ và căm giận của người dân cũng sẽ gia tăng theo [2].
[2] Chú thích người dịch
Bài viết này được đăng tải ngay ngày đầu tiên của cuộc chiến (ngày 28/2), và bởi thế một số thông tin chưa được cập nhật lúc đó, tuy nhiên các phân tích vẫn còn hợp lý và giữ nguyên giá trị. Về cuộc tấn công này, đã có nhiều dẫn chứng thuyết phục được đưa ra chỉ để chứng minh rằng thực chất Hoa Kỳ là kẻ đã thực hiện nó.
Thực tế này không ủng hộ quan điểm cho rằng một cuộc tấn công của Mỹ sẽ nhanh chóng dẫn đến thay đổi chế độ. Mặc dù một bộ phận lớn người dân Iran bất mãn với chính quyền, nhưng sự thù ghét của họ đối với chủ nghĩa đế quốc Mỹ và Israel còn lớn hơn nhiều.
Do đó, khó có khả năng họ sẽ coi Mỹ và Israel như những “người giải phóng” – và thực tế họ không có lý do gì để làm như vậy.
Phản ứng của Iran
Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, cảnh báo rằng Tehran sẽ tung đòn đáp trả mạnh mẽ và áp đảo . Ông viết trên mạng xã hội: “Chúng tôi đã cảnh báo các ông! Giờ đây các ông đã bước vào một con đường mà điểm kết thúc không còn nằm trong tầm kiểm soát của các ông nữa.”
Iran bắt đầu phóng tên lửa trả đũa chưa đầy một giờ sau khi các cuộc tấn công bắt đầu. Nhiều vụ nổ được ghi nhận trên khắp Israel, bao gồm Tel Aviv, Jerusalem và Haifa, trong khi hệ thống phòng không Israel cố gắng đánh chặn các tên lửa đang bay tới.
Ngoài ra, có báo cáo cho biết tên lửa Iran đã được phóng về phía các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực, bao gồm: Căn cứ không quân Al-Udeid tại Qatar, Căn cứ không quân Al-Salem tại Kuwait, Căn cứ không quân Al-Dhafra tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain
Tại Riyadh (Saudi Arabia) cũng ghi nhận các tiếng nổ.
Ở Yemen, lực lượng Houthi tuyên bố sẽ sớm nối lại các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào Israel. Trong khi đó, một lực lượng dân quân tại Iraq có liên hệ với Iran tuyên bố họ sẽ “sớm bắt đầu tấn công các căn cứ Mỹ để đáp trả”.
Sự bất lực của châu Âu
Những diễn biến này một lần nữa cho thấy vai trò bạc nhược của châu Âu trong các vấn đề quốc tế. Các nước châu Âu không hề được tham vấn hay cảnh báo trước về kế hoạch của Mỹ.
Ursula von der Leyen tuyên bố:
“Những diễn biến tại Iran gây lo ngại sâu sắc. Chúng tôi đang duy trì liên lạc chặt chẽ với các đối tác trong khu vực. Chúng tôi tái khẳng định cam kết kiên định trong việc bảo đảm an ninh và ổn định khu vực. Việc bảo đảm an toàn hạt nhân và ngăn chặn mọi hành động có thể làm leo thang căng thẳng hoặc phá hoại các thỏa thuận phi vũ khí hạt nhân toàn cầu là hết sức quan trọng. Chúng tôi kêu gọi tất cả các bên kiềm chế tối đa, bảo vệ dân thường và tôn trọng luật pháp quốc tế.”
Đó chỉ là một loạt khẩu hiệu rỗng tuếch quen thuộc.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Na Uy dường như đã lệch khỏi hàng ngũ lãnh đạo khi tuyên bố rằng các cuộc tấn công vào Iran đã vi phạm luật pháp quốc tế, đồng thời kêu gọi một giải pháp ngoại giao cho cuộc khủng hoảng.
Trong khi đó, các tuyên bố mâu thuẫn từ London cho thấy châu Âu đang rơi vào tình trạng lúng túng trong việc phản ứng trước tình hình.
Ban đầu, một người phát ngôn giấu tên của chính phủ Anh nói rằng: “Chúng tôi không muốn thấy sự leo thang biến thành một cuộc xung đột rộng lớn hơn trong khu vực”
Nhưng trong tuyên bố sau đó, Thủ tướng Keir Starmer lại ám chỉ rằng Anh có thể điều máy bay chiến đấu tới khu vực – dù mục đích cụ thể vẫn chưa rõ.
Dù sao, thực tế hiện nay cho thấy không nhiều người còn chú ý đến những gì châu Âu nói.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Napoleon từng nói rằng chiến tranh là thứ phương trình phức tạp nhất. Việc dự đoán kết cục của bất kỳ cuộc chiến nào cũng rất khó, bởi luôn tồn tại vô số yếu tố chưa biết trước.
Cuộc xung đột hiện nay cũng không phải ngoại lệ.
Có nhiều khả năng khác nhau, tùy thuộc vào tương quan lực lượng thực tế, điều chỉ có thể trở nên rõ ràng trong quá trình chiến sự diễn ra.
Những kết quả đó không nhất thiết trùng khớp với ý định chủ quan của các bên tham chiến. Trên thực tế, hai yếu tố này thường mâu thuẫn với nhau.
Rõ ràng, Donald Trump muốn đạt được mục tiêu thay đổi chế độ tại Iran. Tuy nhiên, ông khó có thể ảo tưởng rằng điều này sẽ dễ thực hiện được. Chính các tướng lĩnh của ông cũng cảnh báo rằng kết quả đó hoàn toàn không chắc chắn.
Hơn nữa, họ cho biết không thể đạt được điều đó trong thời gian ngắn – trong khi thời gian lại chính là thứ mà Mỹ không có nhiều.
Trái với quan niệm phổ biến ở phương Tây rằng Mỹ có nguồn lực quân sự và kinh tế gần như vô hạn, thực tế cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác.
Do liên tục tham gia nhiều cuộc xung đột trong những năm gần đây, kho vũ khí của Mỹ đã bị suy giảm nghiêm trọng. Hiện đang xuất hiện nhiều tình trạng thiếu hụt, đặc biệt là thiếu tên lửa phòng không như tên lửa Patriot.
Cuộc chiến tại Ukraine đã trở thành gánh nặng khổng lồ đối với nguồn lực của Mỹ, cả về ngân sách lẫn quân sự.
Kết quả là, theo một số ước tính, Mỹ chỉ có thể duy trì một cuộc chiến với Iran trong khoảng từ 5 đến 10 ngày.
Vài ngày trước, tờ báo Financial Times đăng bài viết có tiêu đề: “Việc thiếu hụt đạn dược phòng thủ sẽ định hình cuộc tấn công vào Iran.”
Bài viết cho biết Mỹ và Israel đã tiêu thụ tên lửa đánh chặn với tốc độ chưa từng có trong cuộc chiến 12 ngày năm ngoái. Và kết luận rằng:
“Sự hạn chế nguồn cung của các loại đạn dược phòng thủ quan trọng để bảo vệ lực lượng Mỹ và các đồng minh trước tên lửa của Tehran có khả năng sẽ định hình quy mô chiến dịch quân sự chống Iran.”
Trong Cuộc chiến Mười Hai Ngày, Iran đã phóng hơn 500 tên lửa vào Israel, trong đó khoảng 35 quả xuyên thủng hệ thống phòng thủ nhiều lớp của Israel. Điều này gây cú sốc tâm lý lớn đối với nhiều người Israel vốn tin rằng hệ thống Vòm Thép là bất khả xâm phạm.
Trong khi đó, Iran sở hữu kho dự trữ hàng nghìn tên lửa, cho phép họ duy trì các đợt oanh kích kéo dài lâu hơn nhiều so với khả năng đáp trả của Mỹ và Israel, nhất là khi năng lực sản xuất vũ khí của Mỹ đang gặp nhiều khó khăn.
Vì vậy, Trump đang đánh cược vào một cuộc chiến ngắn – có thể kết thúc nhanh chóng như năm ngoái. Nhưng không có gì bảo đảm ông có thể làm được điều đó lần này.
Hiện ông nói tới “một cuộc tấn công hạn chế”, với hy vọng Iran cũng sẽ kiềm chế phản ứng như năm ngoái.
Nhưng Tehran đã cảnh báo rằng Trump có thể bắt đầu chiến tranh, nhưng ông không thể quyết định khi nào nó kết thúc.
Quyết định đó sẽ nằm trong tay Iran – và họ không có lý do gì phải vội vàng giúp Nhà Trắng đạt được điều đó.
Nếu chiến tranh kéo dài, trong khi Mỹ và Israel thiếu tên lửa, áp lực đối với họ sẽ ngày càng lớn.
Sớm hay muộn, Trump có thể buộc phải rút lui trong tình thế nhục nhã.
Điều này sẽ tác động tiêu cực nghiêm trọng đến uy tín của ông tại Mỹ, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.
Hiện Trump đang ở trong một tình thế khó khăn. Chính sách kinh tế của ông không đạt kết quả như mong muốn, trong khi sự bất mãn trong lực lượng ủng hộ MAGA ngày càng gia tăng.
Chính điều đó đã khiến ông dấn thân vào cuộc phiêu lưu Trung Đông này – điều mà trước đó ông từng hứa sẽ không bao giờ làm.
Như một con bạc, ông đặt cược vào một cuộc chiến nhanh chóng và dễ dàng với Iran, kết thúc bằng chiến thắng, sự sụp đổ của chính quyền và sự ra đời của một chính phủ thân Mỹ tại Tehran.
Nhưng giống như nhiều con bạc khác, canh bạc không phải lúc nào cũng thắng – và thường thì kết cục là phá sản.
Một cuộc chiến thảm họa tại Trung Đông có thể đồng nghĩa với sự kết thúc tham vọng chính trị của Donald Trump, kéo theo thất bại, mất quyền lực, mất uy tín – mất tất cả những gì quan trọng đối với ông.
Kết cục có thể xảy ra
Khả năng đầu tiên – điều mà Trump hy vọng – là một cuộc chiến ngắn và thắng lợi, dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Iran, bùng nổ nổi dậy trong nước và sự hình thành một chính quyền thân Mỹ.
Dù không thể hoàn toàn loại trừ khả năng này, nhưng trong điều kiện hiện nay xác suất của nó gần như bằng không.
Ngay cả nếu Mỹ lật đổ được chính quyền hiện tại, kết quả cũng chưa chắc có lợi cho họ. Lịch sử cho thấy các nỗ lực thay đổi chế độ của Mỹ tại Iraq, Syria và Libya đều dẫn đến thảm họa.
Sự sụp đổ của chính quyền Iran rất có thể sẽ dẫn tới hỗn loạn, nơi các mâu thuẫn xã hội, sắc tộc và tôn giáo bùng nổ thành bạo lực và nội chiến, giống như những gì từng xảy ra ở các quốc gia khác sau các cuộc can thiệp của Mỹ.
Điều đó sẽ gây ra hỗn loạn, chiến tranh và khủng hoảng kéo dài trong toàn bộ Trung Đông, tạo nên một cơn ác mộng có thể kéo dài hàng thập kỷ.
Một viễn cảnh không hề dễ chịu.
Kịch bản thứ hai là chính quyền Iran trụ vững trước đợt tấn công ban đầu, dù chịu những tổn thất đáng kể.
Nói một cách đơn giản: hoặc Mỹ và Israel thắng nhanh, hoặc nếu chiến tranh kéo dài, họ sẽ sớm rơi vào khó khăn nghiêm trọng.
Trong Chiến tranh Việt Nam, Henry Kissinger từng nói: “Chúng ta thua vì chúng ta không thắng. Còn họ thắng vì họ không thua.”
Lập luận đó có thể áp dụng cho Iran ngày nay.
Tất cả những gì chính quyền Iran cần làm là giữ vững bộ máy, duy trì sức chịu đựng và chờ đợi, đồng thời tấn công các mục tiêu gây thiệt hại lớn cho Mỹ.
Mục tiêu rõ ràng nhất là phong tỏa eo biển Hormuz – một trong những tuyến giao thương quan trọng nhất của thế giới. Điều đó sẽ gây tác động thảm khốc đối với kinh tế toàn cầu.
Cuối cùng, Mỹ có thể buộc phải chấp nhận thất bại và tìm kiếm một thỏa hiệp.
Không loại trừ khả năng các cuộc đàm phán bí mật đang diễn ra giữa hai bên để tránh kịch bản tồi tệ nhất.
Tuy nhiên hiện tại, khả năng đó vẫn khá thấp. Những lời cáo buộc qua lại, sự gia tăng quân sự và sự cứng rắn của Nhà Trắng đều cho thấy nguy cơ chiến sự leo thang.
Quan điểm của chúng ta đối với cuộc chiến này
Theo quan điểm của những người cộng sản, thái độ đối với chiến tranh luôn phải được xem xét cụ thể trong từng trường hợp, dựa trên lợi ích của cuộc cách mạng vô sản thế giới, chứ không phải những lập luận đạo đức hay cảm tính.
Quan điểm đó không phụ thuộc vào việc bên nào nổ súng trước.
Tuy nhiên, có một điều rõ ràng: Hoa Kỳ là lực lượng phản động và chống cách mạng mạnh mẽ nhất trên thế giới.
Do đó, theo quan điểm này, nhiệm vụ của những người quốc tế chủ nghĩa là đấu tranh không khoan nhượng chống lại chủ nghĩa đế quốc Mỹ và các đồng minh Israel.
Trong trường hợp này, cuộc tấn công vào Iran được xem là một hành động xâm lược không bị khiêu khích.
Vì vậy, lập trường của Quốc Tế Cộng Sản Cách Mạng (Revolutionary Communist International) [3] là:
Ủng hộ việc bảo vệ Iran vô điều kiện trước các hành động xâm lược của chủ nghĩa đế quốc Mỹ và Israel.
Điều này không đồng nghĩa với việc ủng hộ chính quyền Tehran. Việc thay đổi chế độ đó phải do chính người dân Iran quyết định, chứ không thể trông chờ vào sự can thiệp của Mỹ.
Trên hết, quan điểm này kêu gọi đoàn kết những người lao động trên toàn thế giới chống lại kẻ thù thực sự: chủ nghĩa đế quốc và hệ thống tư bản đứng sau nó.
