Tác giả
Jorge Martín và Ben Curry
Ngày 05 tháng 03 năm 2026
Khi đang say sưa với những gì đã thành công ở Venezuela, Trump nghĩ rằng ông ta có thể sử dụng phương pháp tương tự để buộc Iran khuất phục. Kế hoạch được vạch ra là Mỹ sẽ cử lực lượng hải quân đến để đe dọa và bao vây Iran làm cho nước này phải đầu hàng, hoặc họ sẽ triển khai một cuộc tấn công chớp nhoáng nhằm tiêu diệt các thủ lĩnh Iran để thay đổi chế độ từ bên trong bằng sự xuất hiện của một lãnh đạo mới sẵn sàng tuân thủ các yêu cầu của đế quốc (hoặc như một số người thường gọi là “tạo ra Delcy ở Tehran[1]“).
Đó là một tính toán sai lầm nghiêm trọng. Trump có lẽ đã tin vào những lời khoe khoang của chính mình, bất chấp những cảnh báo từ các nhà hoạch định quân sự. Ông ta đã phải tự hỏi: “Tại sao họ (Iran) vẫn chưa đầu hàng?”, trước khi phát động một làn sóng hủy diệt chống lại Iran.
Trong bài phát biểu hôm thứ Bảy (ngày 28 tháng 2), ông ta đã dự đoán cuộc chiến chỉ kéo dài ba ngày. Trong ba ngày đó, giới lãnh đạo cao cấp của Iran sẽ bị loại bỏ, dẫn đến việc một số bộ phận trong bộ máy của Iran sẽ đồng ý quy phục đế quốc Mỹ. Nếu không thành công, quần chúng cũng sẽ nổi dậy lật đổ chính quyền và tạo ra một chế độ thân phương Tây.
Giới cầm đầu của Iran đã bị tiêu diệt, nhưng điều đó không dẫn đến sự đầu hàng của những lãnh đạo còn sót lại, và cũng không có cuộc nổi dậy nào của quần chúng. Cả hai thực tiễn đã diễn ra ấy đều có thể dự đoán được. Chế độ Iran hiểu rằng đây là cuộc chiến sinh tử. Họ không tin tưởng Mỹ trong các cuộc đàm phán (đó là lý do chính đáng) và họ đã chuẩn bị cho chiến tranh. Iran cũng đã chuẩn bị cho kịch bản khi các thủ lĩnh của họ bị tiêu diệt trong các cuộc tấn công. Một giao thức phòng thủ phân tán (Decentralised Mosaic Defence) đã được kích hoạt, trao quyền tự chủ hoạt động rộng rãi cho các đơn vị địa phương, bao gồm cả việc phóng tên lửa đạn đạo, để quân đội có thể tiếp tục chiến đấu trong trường hợp mất một phần hoặc toàn bộ khả năng chỉ huy và kiểm soát.
Mỹ và Israel sở hữu sức mạnh quân sự khổng lồ. Chúng có thể oanh tạc Iran. Chúng có thể gây ra thiệt hại lớn. Bên cạnh việc tiêu diệt Lãnh tụ tối cao và phần lớn lãnh đạo Iran, chúng đã vô hiệu hóa phần lớn hệ thống phòng không, tấn công một số bệ phóng tên lửa, gây thiệt hại nghiêm trọng cho hải quân Iran, v.v. Nhưng liệu chúng có thể buộc Iran phải khuất phục hay không? Đó lại là một vấn đề khác.
Cái giá phải trả khi tấn công Iran
Như đã cảnh báo trước, Iran quyết định trả đũa các mục tiêu ở tất cả các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là các nước vùng Vịnh, bao gồm cả Ả Rập Xê Út cũng như Israel. Họ đã tấn công cả các cơ sở quân sự (căn cứ, radar của Mỹ) và cơ sở hạ tầng (cảng, sân bay), đặc biệt là ở các khu vực kinh tế trọng điểm (nhà máy lọc dầu, cơ sở khí đốt, trung tâm dữ liệu).
Mục tiêu rất rõ ràng. Thứ nhất, họ dự định gây thiệt hại tối đa cho các đồng minh của Mỹ đến mức các nước này phải gây áp lực buộc Washington chấm dứt cuộc tấn công vào Iran, hoặc thậm chí xem xét lại liệu việc cho phép Mỹ đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ có đáng để phải trả giá như vậy hay không.
Nền kinh tế của các quốc gia này dựa trên sự ổn định và hòa bình, chính điều đó đã đảm bảo nguồn vốn đầu tư nước ngoài, kéo theo đó là các trung tâm vận tải, du lịch và xuất khẩu năng lượng. Tất cả các khu vực kinh tế đó hiện đang được đặt trong nguy hiểm. Việc đóng cửa eo biển Hormuz là một đòn giáng mạnh vào Ả Rập Xê Út, Bahrain, Qatar, Dubai và UAE.
Quan trọng hơn, việc phong tỏa eo biển Hormuz còn nhằm mục đích buộc người Mỹ phải dánh chịu những tổn thất đắt đỏ về mặt kinh tế cho hành động gây hấn của chúng. 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, cũng như 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua eo biển này. Thêm vào đó, Iran đã tấn công nhà máy khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới ở Qatar, buộc nhà máy này phải đóng cửa. Nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới ở Ả Rập Xê Út cũng bị tấn công. Trong khi đó, việc sản xuất dầu của Iraq đã bắt đầu hoàn toàn dừng hoạt động.
Điều này đã và đang tác động mạnh đến giá dầu và khí đốt trên toàn cầu, cùng lúc giá cổ phiếu giảm ở khắp mọi nơi.
Châu Á bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Trong khi Trung Quốc đã tích trữ một lượng lớn dầu và phần lớn tự chủ về năng lượng, các quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan gần như hoàn toàn phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông. Giá cổ phiếu trên chỉ số KOSPI của Hàn Quốc đã giảm hơn 18%, bao gồm cả mức giảm kỷ lục 12% trong một ngày vào thứ Ba.
Nhưng có lẽ cuộc khủng hoảng lớn nhất đang nhen nhóm ở châu Âu. Giá khí đốt ở châu Âu đã tăng vọt cao hơn cả thời điểm bùng nổ chiến tranh Ukraine vào tháng 2 năm 2022. Giá khí đốt tham chiếu chuẩn của châu Âu, theo sàn giao dịch khí đốt ảo tại Hà Lan (TTF), đã tăng gần gấp đôi, từ hơn 30 euro/megawatt giờ lên hơn 60 euro.
Một cuộc chiến hao tổn
Sau cú sốc ban đầu, đây đã trở thành một cuộc chiến tranh làm hao tổn khí tài, giữa một bên là tên lửa và máy bay không người lái của Iran, bên còn lại là hệ thống đánh chặn của Hoa Kỳ. Sau kinh nghiệm của cuộc Chiến tranh 12 ngày năm ngoái, Iran hoàn toàn ý thức được điều này.
Sau cú sốc ban đầu, đây đã trở thành một cuộc chiến tranh gây ra hao tổn lượng rất lớn khí tài quân sự/ Hình ảnh: thuộc phạm vi công cộng
Nguồn cung cấp tên lửa rất đắt tiền được sử dụng trong hệ thống phòng không là có hạn, trong khi Iran sở hữu một số lượng lớn tên lửa các loại khác nhau và nguồn cung máy bay không người lái chiến đấu gần như vô hạn và rất rẻ. Một máy bay không người lái tấn công Shahed có thể có giá chỉ 20.000 đô la, trong khi một tên lửa Patriot có giá hơn 4 triệu đô la. Sự chênh lệch 1:200 này khiến một chuyên gia nhận xét rằng nó giống như “ném những chiếc Ferrari ra để đánh chặn xe đạp”.
Iran không phải là không thể phóng được tên lửa, nhưng dường như đang theo đuổi chiến thuật hạn chế sử dụng chúng để bảo tồn khí tài. Họ phóng một lượng lớn máy bay không người lái, vốn khó đánh chặn hơn nhiều mà vẫn có khả năng gây thiệt hại quân sự. Đôi khi tên lửa được phóng đi kèm với một đàn máy bay không người lái, làm quá tải khả năng xác định mục tiêu hiệu quả của hệ thống phòng không.
Các quốc gia vùng Vịnh đã lên tiếng về việc cạn kiệt kho dự trữ quân sự và tỏ ra bất bình vì Mỹ không sẵn lòng cung cấp thêm khí tài.
Theo lời của Suleiman Al-Aqili, một nhà phân tích chính trị người Saudi Arabia, trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera: “Mỹ đã bỏ rơi chúng tôi và tập trung hệ thống phòng thủ của mình vào việc bảo vệ Israel, để lại các quốc gia vùng Vịnh, nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ, trong tình thế bất lợi trước tên lửa và máy bay không người lái của Iran”.
Đó chính xác là vấn đề. Bằng cách tấn công tất cả các đồng minh của Mỹ cùng một lúc, người Iran đang nói với các quốc gia vùng vịnh: ‘Hãy nhìn xem, Mỹ không thể bảo vệ các bạn.’
Sau đó Trump đã tức tối đăng trên Truth Social: “Kho dự trữ quân sự của Hoa Kỳ, luôn được giữ mức trung bình và trung bình cao, chưa bao giờ lớn hoặc tốt hơn hiện nay”. “Như tôi đã được thông báo hôm nay, chúng ta có nguồn cung vũ khí gần như không giới hạn.” Việc ông ta cảm thấy cần phải đưa ra những tuyên bố kỳ quặc như vậy cho thấy Trump đã lo lắng đến mức nào. Thực tế trái ngược với những lời khoe khoang của Trump, và Mỹ thậm chí còn đang thảo luận về việc di dời hệ thống Patriot và THAAD từ Hàn Quốc sang Trung Đông.
Rõ ràng là, sau khi thất bại trong việc lật đổ chế độ, chính quyền Trump đang rơi vào tình trạng hỗn loạn không có “lối thoát”. Đây là lý do chính dẫn đến những thông điệp hỗn độn của chính quyền Trump. Hôm nay nói đây là chiến dịch ba ngày, ngày mai lại nói là chiến tranh vĩnh viễn; hôm nay nói không cần quân đội đổ bộ; ngày mai lại nói không loại trừ khả năng đó; hôm nay “họ muốn đàm phán”, ngày mai lại nói “chúng tôi không muốn nói chuyện với họ”; hôm nay Marco Rubio tuyên bố Mỹ tấn công vì người Israel sắp phải hành động đơn độc, ngày mai ông ta lại phủ nhận điều đó; hôm nay chiến dịch là về thay đổi chế độ, ngày mai lại nói về việc làm suy yếu khả năng tên lửa của Iran.
Đây đã là một cuộc chiến rất không được lòng nhân dân trong nước. 59% người dân phản đối. Giờ đây nó đang tạo ra những rạn nứt lớn trong liên minh và cơ sở cử tri MAGA. Điều đó có thể được kiểm soát nếu đó là một chiến dịch ngắn với một chiến thắng quyết định. Nhưng e là không thể.
Một trong những lý do khiến Trump dấn thân vào cuộc phiêu lưu này chính là để củng cố tỷ lệ ủng hộ đang sụt giảm mạnh ở trong nước. Khi cuộc chiến kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến nền kinh tế thông qua giá năng lượng tăng cao, nó sẽ trở thành một cơn ác mộng đối với ông ta.
Sự bất lực của châu Âu
Cuộc chiến cũng đã phơi bày sự bất lực của các cường quốc châu Âu khi bị mắc kẹt trong tình trạng hỗn loạn thảm hại. Họ không được tham vấn cũng như không được thông báo về cuộc chiến. Thậm chí Bộ trưởng Quốc phòng Ý còn đang đi nghỉ ở Dubai vào thời điểm phát động tấn công! Tuy nhiên, Trump vẫn yêu cầu sự hợp tác của họ và sử dụng các căn cứ quân sự của châu Âu.
Starmer tượng trưng cho hoàn cảnh tiến thoái lưỡng nan của họ: đầu tiên ông từ chối cho phép sử dụng các căn cứ của Anh lấy lý do lo ngại “tính hợp pháp” của cuộc tấn công, mặc dù là để lấy lòng cử tri và các nghị sĩ thuộc đảng của mình. Sau đó, chỉ trong vòng 24 giờ, ông này đã hoàn toàn thay đổi lập trường. Giờ đây, ông ta tuyên bố Anh không tham gia tấn công Iran, mà chỉ bảo vệ các đồng minh của mình trong khu vực, những người đang bị Iran tấn công. Nhưng chắc chắn Iran chỉ trả đũa vì Mỹ-Israel đã tấn công họ!
Như đã đề cập trước đó, cuộc chiến đã có tác động lớn đến giá khí đốt bán buôn ở châu Âu – những người này đã tự cắt đứt phần lớn nguồn cung khí đốt nhập khẩu giá rẻ từ Nga, chiếm 50% nguồn cung trước năm 2022, và tăng cường mua khí đốt của Mỹ đắt hơn nhiều. Ngay khi lạm phát dường như đã giảm bớt phần nào, một cú sốc mới lại ập đến, gánh nặng sẽ đè lên vai các gia đình công nhân và dẫn đến cuộc đấu tranh giai cấp mới để bảo vệ sức mua của tiền lương.
Lập trường của Pedro Sanchez cần được bình luận riêng. Ông kiên quyết từ chối cho phép sử dụng các căn cứ quân sự chung ở Tây Ban Nha cho cuộc tấn công vào Iran, điều này đã dẫn đến việc Trump đe dọa “cắt đứt mọi giao thương với Tây Ban Nha”. Có một sự phô trương mạnh mẽ trong lập trường của Sanchez. Điều này là do chính phủ của ông ta yếu và phụ thuộc vào một liên minh các đảng rất bấp bênh, mang lại cho họ sự ủng hộ cả trong và ngoài nước. Ông biết chủ nghĩa đế quốc Mỹ cực kỳ không được lòng cử tri của mình.
Cơ sở cho lập trường của ông cũng giống như các đối tác châu Âu. Nghĩa là, ông đặt câu hỏi về tính hợp pháp hay không hợp pháp của cuộc tấn công của Mỹ. Nhưng phải nói rằng ông là người duy nhất thực sự đã có bất kỳ bước đi cụ thể nào.
Chúng tôi vẫn hết sức hoài nghi về những hệ quả thực tiễn sẽ xuất hiện sau thách thức của Sanchez. Thành tích của ông ta về Gaza cũng chẳng tốt đẹp gì. Đầu tiên, ông ta nói Tây Ban Nha đang chặn việc bán vũ khí cho Israel, sau đó các nhà báo phát hiện ra rằng đó chỉ là vấn đề không cấp giấy phép xuất khẩu mới. Sau đó, dưới áp lực mạnh mẽ của dư luận, ông ta tuyên bố cấm vận thực sự việc bán vũ khí cho Israel… nhưng Tây Ban Nha vẫn là nước nhập khẩu vũ khí lớn nhất của Israel ở châu Âu, do đó tài trợ cho cỗ máy chiến tranh diệt chủng của nước này.
Trong khi Sanchez đã cấm Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của mình ở Tây Ban Nha để tấn công Iran, quyết định này chỉ bắt đầu có hiệu lực vào thứ Bảy. Mỹ đã có thể sử dụng các căn cứ này rất hiệu quả để chuẩn bị trước cuộc tấn công. Điều đó có hợp pháp theo luật quốc tế không? Sanchez có nghĩ rằng Mỹ chỉ đến Trung Đông để dạo chơi không?
Giờ đây, chính phủ Tây Ban Nha đã tuyên bố sẽ gửi viện trợ quân sự để bảo vệ Síp. Trên thực tế, Tây Ban Nha do đó sẽ là một phần của cuộc xâm lược quân sự đế quốc chống lại Iran.
Vấn đề người Kurd
Washington đang vội vã tìm cách xây dựng một chiến lược tiếp theo sau thất bại của đòn tấn công ban đầu. Có những tin đồn ngày càng lan rộng về một cuộc xâm nhập vũ trang của người Kurd vào Iran. Chắc chắn có một yếu tố mạnh mẽ của sự ảo tưởng và khoe khoang trong điều này. Tuy nhiên, Mossad, và gần đây hơn là CIA và Trump, đã cố gắng thúc đẩy việc mở rộng chiến tranh theo hướng này.
Tuần này, một liên minh mới gồm sáu nhóm người Kurd gốc Iran hoạt động từ trong nước tuyên bố họ đang đoàn kết và kêu gọi đào ngũ khỏi quân đội Iran. Trong khi đó, chính Trump đã có cuộc gọi với các lãnh đạo cánh hữu người Kurd ở Iraq Masoud Barzani và Bafel Talabani ở khu vực người Kurd ở Iraq để cố gắng thuyết phục họ tham gia cuộc chiến.
Mặc dù là những tay sai trung thành của chủ nghĩa đế quốc Mỹ, họ tỏ ra không mấy hào hứng và thật dễ đoán tại sao. Người Iran đã ném bom Erbil và họ sẽ sớm trở thành mục tiêu không chỉ của Iran mà còn của các lực lượng dân quân liên kết với Iran ở Iraq và chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ cực kỳ thù địch với bất kỳ chủ nghĩa ly khai nào của người Kurd.
Đúng là nếu có bất kỳ khu vực nào ở Iran có nhiều khả năng xảy ra cuộc nổi dậy vũ trang chống lại chế độ, thì đó là khu vực của người Kurd. Kể từ năm 2018, trong các cuộc nổi dậy liên tục chống lại chế độ Iran, các khu vực của người Kurd đã đi đầu. Trong nhiều trường hợp, các nhóm người Kurd có vũ trang thậm chí còn thành công trong việc tạm thời đánh đuổi lực lượng của Cộng hòa Hồi giáo.
Tuy nhiên, quần chúng người Kurd luôn phủ nhận cáo buộc của Cộng hòa Hồi giáo rằng họ có ý định ly khai. Các công nhân và thanh niên tiên tiến có một bản năng lành mạnh rằng sức mạnh của các phong trào phụ thuộc vào sự đoàn kết của họ với các anh chị em trên khắp Iran, những người ủng hộ sự sụp đổ của chế độ.
Mặt khác, rõ ràng là Mossad đang thúc đẩy mối liên hệ với các nhóm vũ trang đang bị chủ nghĩa đế quốc Mỹ-Israel thao túng.
Liệu tất cả những điều này có dẫn đến một kết cục nào đó hay không thì vẫn còn phải chờ xem, nhưng có thể quan sát được hai thực trạng.
Đầu tiên là người Kurd không nên tin vào chủ nghĩa đế quốc Mỹ. Năm 1991, trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất, George Bush Sr. đã kêu gọi người Kurd [và người Ả Rập theo đạo Shia] nổi dậy chống lại Saddam Hussein. Khi làm vậy, Mỹ đã bỏ rơi và mặc cho họ bị tàn sát. Hàng chục ngàn người đã bị giết. Gần đây hơn, Washington đã phản bội người Kurd ở Rojava sau khi họ trở nên không còn hữu dụng với Mỹ nữa. Những bài học đã rất rõ ràng. Quyền lợi của các dân tộc bị áp bức chỉ là sự thay đổi nhỏ trong mưu đồ của các cường quốc.
Thứ hai là mục tiêu cuối cùng của Mỹ không hoàn toàn trùng khớp với mục tiêu của Israel. Mỹ muốn có một chế độ quy phục mình ở Tehran. Các phương pháp mà Trump sử dụng để chinh phục Venezuela được cho là dựa trên những bài học rút ra từ sự thay đổi chế độ ở Iraq và Libya. Ở Iran, họ có thể đang rơi vào đúng kịch bản mà họ muốn tránh.
Kích động một cuộc nổi dậy có vũ trang của người Kurd có thể dẫn đến sự tan rã rất hỗn loạn của đất nước và rơi vào cơn ác mộng kiểu Libya. Tuy nhiên, điều này sẽ phù hợp với Israel, quốc gia muốn hủy diệt và chia cắt Iran cũng như bất kỳ quốc gia nào khác trong khu vực có thể đối trọng với sức mạnh của nước này.
Chúng ta cần phải khẳng định rõ ràng. Chưa bao giờ tự do hay dân chủ được mở ra sau sự xâm lược của quân đội Hoa Kỳ.
Sự Khinh suất của Trump
Giống như một con bạc, Trump đang lần lượt quăng từng núi tiền này đến núi tiền khác qua của sổ, trong nỗ lực tuyệt vọng để gỡ gạc lại tình hình. Ông ta đang trên đà tạo ra một tình thế còn thảm khốc hơn nữa, trong đó lợi ích của đế quốc Mỹ sẽ bị giáng một đòn nặng nề.
Cuộc bắn phá lớn vào Tehran đã tăng cường sự ủng hộ của người dân trong nước cho chế độ. Việc giết chết Khamenei đã biến ông ta thành một vị anh hùng tử vì đạo, đồng thời mở toang con bằng phẳng cho người kế vị, người có thể thực sự mong muốn phát triển vũ khí hạt nhân. Việc liều lĩnh thao túng các vấn đề liên quan đến người Kurd có nguy cơ lôi kéo Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời đẩy Iraq vào một cuộc nội chiến mới.
Các cuộc biểu tình xoay quanh cuộc nổi dậy đã nổ ra ở Bahrain. Các đại sứ quán Mỹ đang phải đóng cửa trên toàn khu vực. Và toàn bộ nền kinh tế thế giới đang bị đẩy vào tình trạng ngày càng hỗn loạn và khó khăn.
Tất cả những điều này có nghĩa là gì?
Hàng triệu người có thể thấy rõ rằng đây là sự thống trị của đế quốc. Trong suy nghĩ của đại đa số quần chúng, điều này có liên quan đến vụ bê bối Epstein. Chúng ta bị cai trị bởi một tầng lớp tỷ phú, ‘tầng lớp Epstein’, những người không hề hối hận khi thực hiện bất kỳ hành vi tàn bạo nào đối với người dân bình thường ở trong hoặc ngoài nước. Điều này đang chuẩn bị cho sự tan rã của phong trào MAGA và một sự chuyển dịch lớn sang cánh tả ở Mỹ và xa hơn nữa.
Canh bạc táo tợn của Trump khi tấn công Iran có thể trở thành một yếu tố then chốt dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ nhiệm kỳ tổng thống của ông ta.
Chưa bao giờ dễ dàng hơn khi đưa ra lập luận rằng chúng ta phải tổ chức lật đổ giai cấp tỷ phú và hệ thống tư bản đế quốc của chúng để nhân loại có thể sống hòa bình ở bất cứ đâu trên hành tinh này.
Đó là lý do chúng tôi kêu gọi: Cút ra khỏi Iran! Đả đảo chủ nghĩa đế quốc Mỹ-Israel!
[1] Delcy Rodríguez là Tổng thống lâm thời Venezuela, người tiếp quản quyền lực sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị bắt giữ bởi lực lượng đặc nhiệm Mỹ vào tháng 1/2026. Bà được xem là nhân vật đã hợp tác với chính quyền Trump để duy trì quyền lực, đổi lấy sự ủng hộ từ Washington.
